Syberia
w poszukiwaniu przeszłości i przyszłości 2009-2015
  1. 2015
  2. 2013
  3. 2012
  4. 2011
  5. 2010
  6. 2009

Reportaż 2012

    Projekt „Syberia - w poszukiwaniu przeszłości i przyszłości” jest przedsięwzięciem programowym Wrocławskiej Fundacji Edukacji Europejskiej i Współpracy Międzynarodowej FREYA (www.freya.org.pl). Co roku współpracujący z nią wolontariusze wyruszają do Kraju Ałtajskiego w poszukiwaniu śladów Polaków zesłanych tam w okresie II wojny światowej. Poprzez działania te, uczestnicy wypraw dbają o pamięć zmarłych na zesłaniu rodaków oraz uzupełniają luki w informacjach o tułaczym losie deportowanych. Trud dokumentowania życia Polaków przebywających na zesłaniu w tej części byłego Związku Radzieckiego to niewątpliwie znaczące przedsięwzięcie wpisane w program Fundacji. Wyłania się z niego obraz otoczenia w jakim przyszło żyć zesłańcom, a wgląd do dokumentacji w Archiwum Miejskim w Barnaule obrazuje różnorodne aspekty pobytu na katordze.

    Projekt Fundacji pozwala także na uzupełnienie listy naszych rodaków, którzy w deportacyjnych eszelonach trafili w ten rejon Syberii. Nie bez znaczenia dla tej dokumentacji jest również fakt wyjazdów do wsi, w których mieszkali zesłańcy pozwalający nieraz na uszczegółowienie informacji. Istnieje wprawdzie trochę archiwaliów oraz wspomnień dotyczących pobytu Polaków na zesłaniu w tej części Ałtaju dodajmy jednak, że działania Fundacji przyczyniają się do pogłębienia wiedzy na ten temat a nieraz bywa i tak, że dostarczają wręcz nowych materiałów eliminujących tzw. „białe plamy” z tego zakresu.

    Od początku tego projektu Fundacja czynnie współpracuje z księdzem Andrzejem Obuchowskim, proboszczem parafii katolickiej w Bijsku.

    Czwarta (2012 sierpień-wrzesień) wyprawa Freyi do Kraju Ałtajskiego odbyła się na przełomie sierpnia i września 2012 r. Wzięły w niej udział cztery osoby. Wśród nich dwoje studentów etnologii z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, dla których było to pierwsze spotkanie z programem projektu, a także z Rosją i Syberią. Wyjeżdżano z bagażem pełnym planów i nadziei. W programie znalazły się wspomniane wcześniej wizyty w wioskach, na cmentarzach, praca w archiwum, pomoc księdzu w budowaniu kościoła, a także spotkania z mieszkającymi tam Polakami, częstokroć potomkami zesłańców z XIX wieku. Podczas wyprawy odwiedzono kilka miejscowości: Barnauł, Bijsk, Ozero Pietrowskoje, Pietrowka, Sorokino, Kutasz, Turoczak, Aja, Katuń, Kosicha i inne. Barnauł był miejscem spotkania z mieszkającymi tu i w okolicach Polakami, w tym z młodzieżą, która wzięła udział w tegorocznej edycji „Zlotu Polonicus” zorganizowanego przez Fundację. Wspomniani Polonusi to potomkowie dobrowolnych osadników, którzy przybyli na tereny Południowej Syberii pod koniec XIX i na początku XX wieku.

    Wpisane w program Fundacji badania związków polsko-syberyjskich na terenie Kraju Ałtajskiego wymagają kwerend archiwalnych dla odnalezienia różnych wątków związanych z tym zagadnieniem. Dlatego też Fundacja dokłada starań by wyjaśnić różne kwestie z tego zakresu o lokalnym zasięgu chronologicznym. W tym konkretnym przypadku wyłania się trudne zadanie dokumentacyjne, czyniące z uczestników kolejnych wypraw swoistego rodzaju „archiwalnych szperaczy”, co nie jest wprawdzie łatwe, ale z powodzeniem udaje się to nieraz realizować. Ważnym przedsięwzięciem wpisanym w projekt „Syberia…” były też wspomniane już wyjazdy w teren.

    W miejscowościach, do których udało się dotrzeć prowadzono wywiady z ludźmi na temat życia Polaków przebywających tam w okresie drugiej wojny światowej. Dowiedziano się np., że Ozero Pietrowskoje było miejscem pracy zesłanych tu z Polaków, Litwinów i Niemców. Niestety nikt z mieszkańców wioski nie był w stanie dokładnie określić, gdzie Polacy mieszkali, ile ich było i co się z nimi stało po wojnie. W innych wioskach było podobnie, chociaż tu i ówdzie pozyskano ciekawe informacje.

    Penetrowano też lokalne cmentarze licząc, że odnajdzie się na nich groby rodaków i tzw. polskie krzyże. W odnalezionych miejscach pochówków umieszczano pamiątkowe tabliczki z napisem: „W tym miejscu spoczywają Polacy – zesłani do Kraju Ałtajskiego w latach 40-tych XX wieku. Cześć ich pamięci!”.

    W posiołku Katuń natrafiono na fundamenty baraków, w których mieszkali deportowani Polacy. W miejscu tym oddano hołd zmarłym tam rodakom umieszczając symboliczną tabliczkę z tekstem w języku polskim i rosyjskim. Jednym z istotniejszych punktów wyprawy była wizyta w miejscowości Kosicha. W 1940 r. do miejscowości tej zesłany został wybitny, polski reżyser Jerzy Hoffman (ur. 1932) z rodziną. Wśród mieszkańców tej wsi nie przetrwała jednak pamięć o polskich zesłańcach, w tym także o rodzinie J. Hoffmana. Śladów tych poszukiwano także w miejscowym muzeum jednak i tam niewiele się dowiedziano na ten temat. Zainteresowani naszymi poszukiwaniami pracownicy tej placówki postanowili pomóc w ukonkretyzowaniu polskich losów w tej wsi, wymieniono więc zostały adresy e-mail, i pozostało czekanie na newsy. Podczas wyprawy odwiedzono także miejsca, gdzie w poprzednich latach prowadzono badania. Był to m.in. cmentarz w Bijsku gdzie znajduje się symboliczna mogiła zmarłych na Ałtaju Polaków, ofiar represji stalinowskich. Uczestnicy odwiedzili także miejscowość Kutasz, w której w otaczającym ją lesie znajdują się polskie groby i symboliczny pomnik. Podczas poprzednich wypraw udało się je uporządkować, zaś w trakcie tegorocznej, miejsce to zostało oznaczone pamiątkową tablicą.

    Podobnie jak w latach ubiegłych uczestnicy wyprawy wnieśli także swoją cegiełkę w dalszą budowę kościoła w Bijsku. Zostało także podpisane porozumienie o współpracy z ks. Andrzejem Obuchowskim.

    Omawiana wyprawa wiele wniosła do realizowanego projektu, a także uświadomiła konieczność dalszych prac merytorycznych nad tą tematyką, z ogarnięciem szerszych perspektyw czasowych, tematycznych i terytorialnych pozwalających odczytywać dzieje Polaków na Ałtaju jako pewnej całości w wymiarze materialnym, społecznym i duchowym. Wątki te podjęte zostaną w toku kolejnych wypraw. Tegorocznym sponsorem wyjazdu była Fundacja Banku BZ WBK. Oraz sponsorzy prywatni.

    Sporządziła Edyta Kaczmarczyk

Copyright 2013. Wrocławska Fundacja Edukacji Europejskiej i Współpracy Międzynarodowej Freya. All rights reserved.

projekt: dmstudio.biz modyfikacje: ZaczO